Gmina Krasne

Witamy w serwisie
internetowym
  • Stadnina Koni Krasne
  • Kościół parafialny w Krasnem
  • Park w Krasnem
 

Dziś jest niedziela 23.07.2017 , Imieniny: Sławy, Sławosza, Żelisławy

Herb gminy Krasne

Na tarczy hiszpańskiej w polu błękitnym godło herbu Ślepowron

herb_mini


    Krasne jest gniazdem rodowym Krasińskich herbu Ślepowron. W I poł. XIII wieku wieś od księcia Konrada Mazowieckiego miał otrzymać marszałek dworu Wawrzęta herbu Ślepowron (Warcisław – Vartislao de Slepowroni). Pierwsza pewna wzmianka o miejscowości pochodzi z 1372 r., gdy sąd ziemski ciechanowski wyznaczył granice Krasnego dla Sławomira de Krasne herbu Ślepowron. Tenże Sławomir, sędzia książąt Janusza I Starszego i Siemowita IV w okresie ich współrządów (później Janusza I), w 1380 r. był fundatorem pierwszego kościoła w Krasnem pw. Jana Chrzciciela (najstarsza parafia na terenie gminy).

***

    Wieś Krasne, siedziba obecnej gminy, historycznie należała do powiatu przasnyskiego ziemi ciechanowskiej w Księstwie Mazowieckim (inkorporowanym do Korony Polskiej w 1526 r.). Po reformie administracyjnej 1998 roku Krasne ponownie wchodzi w skład tegoż powiatu.

    Najstarszy dokument dotyczący tejże wsi jest datowany na dzień 15.03.1372 r. Akt ten to wyrok sądu ziemskiego ciechanowskiego, w którym Sławomir de Krasne (protoplasta rodu Krasińskich) wygrał spór o granicę ze swym sąsiadem Niedomysłem de Chodupie. Ów wyrok znajdował się w zbiorach Biblioteki Ordynacji Krasińskich, która uległa zagładzie w 1944 roku. Dziś znany jest tylko z przedwojennego katalogu Adama Wolffa [Biblioteka Narodowa, mikrofilm 66432, Adam Wolff, Inwentarz dokumentów Biblioteki Ordynacji Krasińskich, k. 12, nr 25].

    Z inicjatywy tegoż Sławomira de Krasne około 1380 r. była w jego dobrach erygowana parafia, wchodząca w skład diecezji płockiej [Tadeusz Żebrowski, Kościół (XIV-początek XVI w.), Dzieje Mazowsza, tom 1, Pułtusk 2006, s. 472]. Parafia w czasach mazowieckich i staropolskich to nie tylko jednostka administracji kościelnej, lecz również i państwowej. Wedle układu parafialnego pobierano podatki, zwoływano pospolite ruszenie na wojnę, prowadzono rejestrację i ruch ludności, zestawiano statystyki. Ten stan utrzymywał się również i po III rozbiorze, gdy północne Mazowsze zostało anektowane przez Prusy. Dopiero w epoce Księstwa Warszawskiego, pod wpływem kodyfikacji napoleońskiej, dążącej do rozdziału państwa od kościoła, powstały gminy świeckie. Gmina Krasne miała swą siedzibę w sąsiedniej wsi Zalesie aż do 1946 r. (wsi wchodzącej jednakże w skład dóbr rodowych Krasińskich). Obszar tejże gminy (przejściowo gromady) ulegał wielokrotnym zmianom, by ustalić się w obecnym kształcie wraz z reformami administracyjnymi przeprowadzonymi w latach 70-tych XX wieku. Obecne granice gminy obejmują w znakomitej większości obszar dwóch parafii - to jest Krasne i Zielona (erygowanej w 1448 r.).

    Wspomniany wyżej Sławomir de Krasne z mazowieckiego bardzo licznego rodu Ślepowronów, miał być protoplastą 5 gałęzi, które przyjęły nazwiska Krasińskich, Pienickich, Łanieckich, Rembowskich i Szczuckich. Tylko ci pierwsi wybili się ponad cały ród i w ogóle szlachtę mazowiecką. [Stanisław Kazimierz Kossakowski, Monografie historyczno-genealogiczne, t. 2, Warszawa 1860, s. 346-353]. Krasne przez cały czas aż do 1945 r. pozostawało własnością Krasińskich (potomków Sławomira). Dziedziczyły tu ich różne linie. Przy czym gdy jedna z linii wymierała, inna linia wchodziła w dziedzictwo bądź wżeniała się do kuzynki - tak by utrzymać w rodzie gniazdo. W sytuacjach krytycznych, jaką na przykład była konfederacja barska, dochodziło do czasowych transakcji pomiędzy poszczególnymi liniami (należącymi do różnych opcji politycznych) tak, aby Krasne nie dotknęły żadne represje ze strony władz.

    Przynależność rodu Krasińskich do herbu Ślepowron potwierdzają wszystkie najważniejsze herbarze epoki staropolskiej, począwszy od Bartosza Paprockiego [por. Bartosz Paprocki, Herby rycerstwa polskiego, Kraków 1584, s. 404-410. Szymon Okolski, Orbis Polonus…, Kraków 1641-1643. Kacper Niesiecki, Herbarz Polski, wyd. I - Lwów 1728-1743, wyd. II - Lipsk 1839-1845, t. V, s. 363-372 (wedle wydania lipskiego)]. Zaznaczyć przy tym należy, iż w pracy Paprockiego zostały zamieszczone fałszywe dokumenty, pochodzące rzekomo z XIII w., wyprowadzające ród od mitycznego Warcisława, hetmana mazowieckiego. W dalszych wiekach dodano jeszcze legendę o rzymskim pochodzeniu od rodu Waleriuszy (m. in. cytowaną przez Kacpra Niesieckiego). Skutki owej mitologizacji można znaleźć dziś w podziemiach kościoła w Krasnem - gdzie ufundowano (zapewne w początkach XVII w.) kilka nagrobków fikcyjnych osób czy na fasadzie Pałacu Krasińskich w Warszawie (pobudowany w latach 1677-1695) z rzeźbami nawiązującymi do rzymskiego bohatera i jego sojusznika w bitwie - kruka, czy też na XVIII-wiecznych sztychach z genealogią (jeden z tych sztychów prezentowany na ekspozycji Muzeum Romantyzmu w Opinogórze).

    Sam herb Ślepowron jest dość mocno eksponowany na budynkach fundowanych przez przedstawicieli rodu Krasińskich. Widać go wielokrotnie na zewnątrz (drzwi) i wewnątrz kościoła w Krasnem. Ślepowrony można znaleźć na wyżej wspomnianym Pałacu Krasińskich w Warszawie, Pałacu w Radziejowicach, czy kościele w Woli Kiełpińskiej (przeniesiony z Zegrza w II połowie XIX w.). Natomiast na fundacjach związanych z generałem Wincentym hr. Krasińskim - na przykład zespół pałacowo-parkowy w Opinogórze, kościoły w Opinogórze i Pałukach - można spotkać napoleońską wersję herbu Ślepowrona (efekt nadania tytułu hrabiego Cesarstwa w 1811 r.), zupełnie obcą regułom polskiej heraldyki.

    Ślepowron był także herbem nadanym przez króla Augusta III dla miasta Krasne. Otóż dnia 2.05.1751 r. w Dobromilu w ziemi przemyskiej zmarł Błażej Krasiński, starosta przasnyski i nowomiejski, dziedzic ogromnych w tym i Krasnego. Starosta nie dość, że był bezpotomny (córki zmarły w dzieciństwie), to nie pozostawił żadnej bliższej rodziny. Po spadek po nim zgłosili się liczni dalecy krewni pochodzący po jego prapradziadzie Stanisławie Krasińskim, wojewodzie płockim. W wyniku skomplikowanych układów, została zawarta ugoda familijna w Krasnem w 1752 r., w wyniku której Krasne z przyległościami przypadło braciom księdzu kanonikowi Adamowi, sekretarzowi koronnemu i Michałowi Hieronimowi, cześnikowi stężyckiemu, Krasińskim [Archiwum Główne Akt Dawnych, ciechanowskie grodzkie wieczyste, sygn. 128, k. 36 i następne]. W dwa lata po dokonanym podziale spadku Michał Hieronim uzyskał przywilej od króla na lokację miasta w Krasnem na prawie magdeburskim (wystawioną w dniu 14.12.1754 r. w Warszawie). Dyplom zawierający treść lokacji znajdował się w zbiorach Biblioteki Krasińskich i podobnie jak inne dokumenty spłonął w 1944 r.

    Na szczęście dokument ów był oblatowany w grodzie ciechanowskim w 1755 r. - stąd jego treść udało się odtworzyć. Z tą tylko uwagą, że oryginał posiadał w sobie barwny wizerunek herbu dla miasta Krasne, zaś w oblacie wspomniany jest jedynie sam opis: „Korwin, Krzyż, Potkowa” czyli Ślepowron. W odpisie sporządzonym i publikowanym przez Adama A. Pszczółkowskiego brzmi następująco [Adam A. Pszczółkowski, Miasteczka szlacheckie w ziemi ciechanowskiej, w: Ziemianie Mazowsza. Działalność gospodarczo-społeczna mazowieckich ziemian w okresie od XVIII do XX w., Ciechanów 2014, s. 11-56]:

Erekcja miasta Krasne nazwanego Urodzonego Michała Krasińskiego, cześnika stężyckiego, starosty opinogurskiego, dziedzicznego, w województwie mazowieckim ziemi ciechanowskiey leżącego.
August Trzeci, z Bożej Łaski Król Polski, Wielki Książę Litewski, Ruski, Pruski, Mazowiecki, Żmudzki, Kijowski, Wołyński, Podolski, Podlaski, Inflancki, Smoliński, Siewierski i Czerniechowski, a dziedziczny Książę Saski i Elektor w Imię Pańskie Amen.
Na wieczną pamiątkę oznajmujemy teraźniejszym listem Naszym, wszem, wobec i każdemu z osobna, komu o tym wiedzieć należy.
Jako to jest usilna zawsze myśl Nasza, abyśmy to zacne Królestwo Polskie rządom Naszym od Pana Boga powierzone od pierwszych ozdób przez erekcję miast i miasteczek do jak największych bogactw i dostatków przez napełnienie tychże miast ludźmi przyprowadzić mogli, zaś ludzie, aby, w jako największym obfitować szczęściu i nieustające fortun swoich pomnożenie, cokolwiek do tego chwalebnego środka bydź może sposobów, zażyć onych, nieopuszczamy.
Więc tym samem końcem Urodzonemu Michałowi Krasińskiemu cześnikowi stężyckiemu, staroście naszemu opinogurskiemu, nową osadę miasta ze wsi Krasne nazwanej dziedzicznej, w województwie mazowieckim ziemi ciechanowskiej leżącej, zaczynającemu chcąc łaską Naszą Królewską dopomóc chętnie, tedy umyśliliśmy pozwolić jakoż niniejszym listem, przywilejem Naszym, pozwalamy onemu miasto Krasne nazwane na kształt innych miast koronnych lokować i erygować, mieszczanów, kupców i wszelkich rzemieślników i obywatelów sprowadzać, towary wszelakie tamże zwożyć i przedawać. Które to miasto takowym sposobem erygowane nazywać się będzie Krasne wiecznymi czasy. Znak zaś albo pieczęć tego miasta Krasne nazwanego, taka, jaka tu jest wyryta /:Korwin, Krzyż, Potkowa – in orginali per pictorem approssum:/ do stwierdzenia aktów, listów i spraw miejskich będzie miało.
Aby zaś dobrym i słusznym porządkiem fundowane i lokowane było, mocą i powagą Naszą Królewską, prawo theutońskie, które się nazywa magdeburskim, także i inne wszelakie wolności, prerogatywy, których inne koronne miasta zażywają, oddalając wszelkie prawa polskie i litewskie, któreby theutońskie, które się magdeburskie nazywa, mięszać mogły, nadajemy, osobliwie deklarując, że na wzór innych miast koronnych pomienione miasto Krasne nazwane rządzić się będzie powinno. Magistrat burmistrzowski, wójtowski, mężów i innych tego miasta urzędników obierze i stanowić sobie będą, z tą jednak kondycyją, aby Urodzony Dziedzic przez się lub substytuta swego obranego burmistrza i wójta konfirmował, który to magistrat i wójt sprawy wszelakie między obywatelami tegoż miasta zachodzące i sukcesjonalne, także poboczne jako i ludzi swawolnych przeciw prawu występnych i wszelką osobę w mieście i na grontach onego w świeżo popełnionym uczinku sądzić będą /:nie przywłaszczając jednak sobie jurysdykcyi statutu toruńskiego, miastu Naszemu Toruniowi criminalibus służącego:/. A jeżeliby kto kolwiek kryminał jaki popełnił, takiego do pobliższych miast pryncypalniejszych odesłać będą powinni. Plebiscita i inne lauda za pozwoleniem i approbacją Urodzonego Dziedzica, stanowić bractwa i wszelakie cechy rzemieślnicze /:prócz piwowarskiego cechu, gdysz żadnemu obywatelowi tego miasta żadnych liquorów tak na swoją potrzebę, jako i na szynk robić nie będzie się godziło:/, ordynować, stanowić i artykuły im układać mieć móc będzie cechowi albo przez nich w kunsztach swoich wyzwoleni towarzyszom w innych miastach wyzwolonemy szczyczyć się i równemi im być będą powinni. W sprawach zaś w sądach miejskich agitujących się, appelacja do samego Urodzonego Dziedzica a sola definitiva sententia vic będzie powinna.
Dla pożytku zaś tego miasta targi tygodniowe w każdą niedzielę pozwalamy i temu miastu Krasne nazwanemu sześć jarmarków nadajemy: pierwszy jarmark na niedzielę pierwszą po Trzech Królach, drugi jarmark na niedzielę pierwszą postną, trzeci jarmark na niedzielę przewodną, czwarty jarmark na dzień Świętej Trójcy, piąty jarmark na dzień Świętego Jakuba Apostoła, szósty jarmark na Świętego Andrzeja Apostoła, na które to targi, jarmarki wolno będzie wszystkim ludziom, jakiegokolwiek rodzaju, stanu i kondycyi, kupcom i handlarzom do użytku pospolitego towary przywozić, przedawać, skupować, frymarczyć, zamieniać, zboża i wszystko potrzebom ludzkim przywozić i sprzedawać tym bezpieczyństwem jakoby każdy z nich na pomienione targi i jarmarki jadąc, idąc, tam się bawiąc, był ubezpieczony na tychże jarmarkach i targach, tak jednak, aby te targi i jarmarki nie były przeszkodą pobliższych miast i miasteczek koronnych temuż miastu.
Na koniec wszelkich wolności, swobód i prerogatyw miejskich innym mieszczanom Naszym z prawa służących, spokojnie zażywać i onemi się cieszyć pozwalamy i to miasto Krasne nazwane, jako nowe kreowane i fundować się mające, wolne od wszelkich podatków, tak wojewódzkich, jako i żydowskich, do lat trzydziestu uwalniamy niniejszym przywilejem Naszym, który to przywilej Nasz do wszystkich, do których to należy, a osobliwie jednak wielmożnych i urodzonych dygnitarzów, urzędników koronnych i ziemskich województwa mazowieckiego i ziemi ciechanowskiej i innych jakich kolwiek magistratów, wiadomości podając, rozkazujemy, aby ten przywilej Nasz do xiąg był przyjęty i przez generała woźnego publikowany oraz przez nich samych zachowany i drudzy, aby go zachowali, starać się o to mają, a to dla Łaski Naszej Królewskiej i z powinności urzędów swoich prawa Nasze Królewskie i Rzeczpospolitej, tudziesz Kościoła Świętego Rzymskiego Katolickiego w całości zachowując.
Na co dla lepszej wiary i wagi ręką się Naszą Królewską podpisawszy, pieczęć koronną przycisnąć rozkazaliśmy.
Dan w Warszawie, dnia XIV miesiąca Grudnia, Roku Pańskiego MDCCLIV, Panowania Naszego XXII. Augustus Rex”. [Archiwum Główne Akt Dawnych, ciechanowskie grodzkie wieczyste, sygn. 128, k. 246-248].

    Wypada na koniec wspomnieć, że obszar parafii Krasne i Zielona, oprócz dawnych dóbr Krasińskich zawiera w sobie liczne okolice szlacheckie, powstałe na tym terenie na przełomie XIV i XV w. w wyniku nadań książąt mazowieckich dla drobnego rycerstwa. Okolice te o zabudowie kolonijnej - uległy już w XVI w. rozpadowi na liczne przysiółki (np. Milewo-Tabuły, Milewo-Bylice, Milewo-Ruszczyny, Milewo-Dębki, itd.). Przedstawiciele tych rodów w znakomitej większości dotrwali do naszych czasów i nadal zamieszkują obecną gminę Krasne. Zaliczają się oni do rodów heraldycznych Ślasów-Grzymałów (Ślascy z Ślas, Ślesiccy ze Ślesic, Kamieńscy z Kamienic, Żbikowscy ze Żbik, Bartołdzi z Bartołdów, Łaguni z Łagun, Niesiobędzcy z Niesiobęd, Pęczkowscy z Pęczek, Jaźwińscy z Jaźwin), Ślepowronów (Milewscy z Milewa, Goździewscy z Goździ), Boleściców (Mossakowscy z Mossak, Kierzkowscy ze Żbik-Kierzków), Pobożan (Grabowscy z Grabowa). Przynależność herbowa kilku tutejszych rodów wymaga dalszych badań - tyczy się to Łyszkowskich z Mossak-Łyszkowa, Ruszczyńskich z Milewa-Ruszczyn, czy Brzozowskich z Brzozowa.

 

Wszelkie prawa zastrzeżone Gmina Krasne © Copyright 2010

 Projekt i wykonanie 2010 Maxus Net Communications